Archive for April, 2017

25ఏళ్ళ ఉత్తమ తెలుగు కథ విశ్లేషణ-18(3)

2002లో ఉత్తమ కథలలో ఒకటిగా ఎంపికయిన ఖదీర్ బాబు కథ పెండెం సోడా సెంటర్ ఏ కోణంలోంచి చూసినా ఉత్తమకథనే. ఈ విషయంలో సందేహంలేదు. కథ చెప్పిన విధానం అతి సుందరంగా వుంటే కథాంశం అతి చక్కది. సమాజంలో ఒక మూడు నాలుగు దశాబ్దాలలో మానసికంగా, వ్యాపారపరంగా, సామాజికంగా వచ్చిన మార్పులను అతి సరళంగా ఎదకు హత్తుకునే రీతిలో ప్రదర్శించిన కథ ఇది. కావలిలోని పెండెం సోడా సెంటరునేకాదు, ఆ కాలంలో ప్రతి వూళ్ళోనూ వుండే ఇలాంటి గోలీ సోడా సెంటర్లను, చంద్రయ్యలను మళ్ళీ సజీవంగా కళ్ళముందు నిలుపుతుందీ కథ. అయితే, ఈ కథ ఇంతకుముందరి ఖదీర్ కథలు న్యూ బాంబేయ్ టైలర్స్, ఖాదెర్ లేడుల్లాగే ఒకే కోవకు చెందిన కథ. సమాజంలో వస్తున్న మార్పులు దానికి తట్టుకుని మొండిగా నిలబడిన వాళ్ళు. కానీ, ఖాదర్ లేడుకు భిన్నంగా ఈ కథ ఫోకస్ ఒకే పాత్ర ఒకే అంశం పైన వుండటంతో కథలో ప్రధానపాత్ర, ప్రదర్శించాలనుకున్న అంశం నుంచి పాఠకుడి దృష్టి చెదరదు. అడుగదుగునా న్యూ బోంబే టైలర్స్ గుర్తుకువస్తున్నా, ఈ కథ దానికదే ప్రత్యేకంగా నిలుస్తుంది.
2005లో ఉత్తమ కథగా ఎంపికయిన కింద నేల ఉంది ఒక విచిత్రమయిన కథ. దీన్ని కథ అనాలా? ఇంకేదయినా అనాలా అన్న ఆలోచన వస్తుందీ కథ చదువుతూంటే.. వేర్వేరు కథలను ఒక చోట గుదిగుచ్చి చెప్పాలని చేసిన ప్రయత్నం అనిపిస్తుంది. దానితో కథ ఒక స్థాయి దాటిన తరువాత విసుగువస్తుంది. చదవటం భారమనిపిస్తుంది. కథపై దృష్టి పెట్టటం కష్టం అనిపిస్తుంది. అలాగని రచయిత కథను చెప్పిన విధానం బాగాలేదని కాదు. రచయిత అలవాటయిన కథన సంవిధానం కథను చదివేట్టు చేస్తుంది. కానీ కథ నిడివి పెరగటంతో చదవటం కష్టమయిపోతుంది. పైగా, కథలో ఆసాంతం పట్టి చదివించేంత పట్టులేకపోవటంవల్ల రచయిత ఈ కథద్వారా ఏంచెప్పాలనుకున్నాడో, అసలీకథ ఎందుకు చెప్పాలనుకున్నాడో అర్ధంకాని గందరగోళం మొదలవుతుంది.
ఇతర కథలలో ప్రధానపాత్ర కథ చెప్తూ సామాజిక పరిణామాలు, మనస్తత్వాలను ప్రదర్శించినట్టే ఈ కథలోనూ ప్రధాన పాత్ర కథ చెప్తూ సామాజికంగా వ్యవస్థలోనూ, మనస్తత్వాల్లోనూ జీవన విధానాల్లోనూ వస్తున్న మార్పులను ఈ కథలోనూ రచయిత ప్రదర్శించారు. కానీ, ఇతర కథల్లో వున్న సాంద్రత ఈ కథలో లోపించింది. ఏమాత్రం జాగ్రత్తగా చదివినా ఈ కథ కాస్త కసి తీర్చుకోవటానికి రాసిన కథ అనిపిస్తుంది తప్ప, పాత్ర పట్ల సానుభూతి, పరిస్థితిపట్ల అవగాహన కనిపించవు ఈ కథలో. అది ఈ కథను దెబ్బ తీసిన అంశం.
కథను చెప్పే రచయిత అభిమాని లక్ష్మి అనే డాక్టర్. ఆమెకు తనకొడుక్కు సంగీతం నేర్పించాలని వుంటుంది. ఆ అబ్బాయికి సంగీతం మాస్టారిని చూపించేందుకు మన కథకుదిని తీసుకుని కారులో వెళ్తుంది డాక్టర్. ఆ అబ్బాయికి ఇవేవీ పట్టవు. సెల్ ఫోనుతో ఆడుతూంటాడు. సంగీతం గురువు కుదరక పోవటంతో ఆమె నిరాశ చెంది మన కథకుడికి తన కథ చెప్పటం మొదలుపెడుతుంది. వాళ్ళది మంగలి కుతుంబం. ఆమె తండ్రి డాక్టరు. ఈమెని డాక్టరు చేస్తాడు. ఈమె మరో డాక్టరుని పెళ్ళిచేసుకుంతుంది. అప్పుడే ప్రభుత్వంలో డాక్టర్ల నియామకాన్ని నిశేధించటం, ఫైవ్ స్టార్ కార్పొరేట్ ఆస్పత్రులు రావటం, ఇంకా పూర్తిగా ఫామిలీ డాక్టర్ల వ్యవస్థ పోకపోవటంతో వీళ్ళకు బ్రతకటం కష్టమవుతుంది. ప్రైవేత్ ఆస్పత్రిలో ఆమె చేరుతుంది. అతడు డబ్బు కోసం రియద్ వెళ్తాడు. ఇంతలో ఈమె గర్భవతి అవుతుంది. చిన్నప్పటి ఆర్త్రిటిస్ మళ్ళీ వస్తుంది. దానికి ఇచ్చిన ట్రేట్మెంట్ వల్ల ఈమె కళ్ళలో నీటి ఉత్పత్తి దెబ్బతింటుంది. డ్రై ఐస్ అన్నమాట. దాంతో చూపు దెబ్బతిని ఆమె కళ్ళల్లో కృత్రిమంగా నీటి డ్రాప్స్ వేసుకుంతూంటుంది. ఆమె అతడిని ఇంటికి తీసుకువెళ్తుంది. అందుకు బాబు అనుమతి తీసుకుంటుంది. ఎందుకంటే రియధ్ వెళ్ళిన తరువాత పిల్లవాడికి తండ్రికి సాన్నిహిత్యం పెరిగి పిల్లవాడీమె ఏ మగవాదితో మాట్లాడినా అనుమానిస్తూంటాడు. ఆమె పిల్లవాదికి నిద్రమాత్రలిచ్చి పదుకోబెట్టి ఇతనితో తాగుతూ తన కథ చెప్తుంది. ఇప్పుడామె దాదాపుగా గుడ్దిది. పిల్లవాదికి సంగీతం రావటంలేదు. అంతా నిరాశ..ఫ్రస్ట్రషన్, డిప్రెషన్…చెప్పీ చెప్ప్పీ ఆమె పడుకుంటుంది. మన కథకుడు ఇంతికి వచ్చేస్తాడు. తరువాత ఆమె పిల్లవాడికి సంగీతం నేర్పాలని ప్రయత్నించి విఫలమవుతుంది. ఇంతలో వాద్డికి చెట్ల పిచ్చి మొదలవుతుంది. దానితో ఫ్లాట్ వదిలి ఖాళీ స్థలమున్న నేల కొని నేలపై బ్రతాకాలనుకుంటుంది.
కన్నీళ్ళు ఇంకి తడి ఆరిపోయిన ఈ కథలో కాసింత చెమ్మను చీల్చుకుని పచ్చటి మొక్కలు తలెత్తుతున్న దృశ్యం రచయితకు కనిపిస్తూంటే కథ ముగుస్తుంది.
కథ బాగుంది. అర్ధం పర్ధం లేని కథ అనిపిస్తుంది. డాక్టర్ల ఉద్యోగ పరిస్థితి బాగానే అనిపించినా ఏపాత్రా సరిగ్గా ఎదగదు. సామాజిక దౌష్ట్యం, రిజిడిటీ వంటివి కథలో వున్నా, ప్రస్తుత వ్యవస్థ పట్ల విసుర్లూ విమర్శలూ వున్నా కథలో ఎపాత్ర పట్ల సానుభూతి కలగదు. ముగింపు మరీ గందరగోళంగా అనిపిస్తుంది. పిల్లవాడు మొక్కలు పెంచి వాటితో మాట్లాడుతూ అమ్మ ఎవరితో తాగుతోంది, ఎవరిని ఇంటికి తెస్తోందో పట్తించుకోకపోవటంతో కొత్త పచ్చటి చెట్లు చిగురుస్తాయా? అమ్మాయి మానసికి వ్యధ తీరిపోతుండా? వాళ్ళ డబ్బు సమస్యలు తీరిపోతాయా? పిల్లవాడి ఒబేసిటీ, మానసిక వ్యాధులు నయమయిపోతాయా? అదీగాక, ఎంత అభిమాన రచయిత అయినా, అలా ఇళ్ళకు తీసుకెళ్ళి తాగుతూ, జీవిత కథలు విప్పి చెప్తారా? ఒక దశలో ఇదేదో సృంగార కథగా మళ్ళుతుందేఅమో అనిపిస్తుంది. పైగా, మహిళ పాత్ర మీద ఎలాంటి సానుభూతి కలగకుండా పిల్లవాడు మళ్ళీ ఎవరిని తెచ్చుకుని ఎందుకు తాగుతున్నావని అడిగే సంఘటను కల్పించి ఆమెకు ఇలా మగవారితో తాగి తన కథ చెప్పటం అలవాటే అన్న చులకన భావన కలిగించాడు రచయిత. ఇలా అత్యంత లోప భూయిష్టమూ, అడుగడుగునా అసంబద్ధమనిపించే రీతిలో ఉన్న ఈ కథను ఉత్తమ కథగా సంపాదకులు ఎందుకు ఎంచుకున్నారో అర్ధమయిపోతూన్నా, ఈ కథను ఉత్తమ కథగా ఆమోదించటం కష్టమే. పైగా, ఈ కథ చదువుతూంటే రచయితకు మహిళలంటే, ముఖ్యంగా కాస్త సామాజికంగా పై స్థాయిలో వున్న మహిళలంటే చాలా చులకన అభిప్రాయము, అదో రకమయిన కసి( క్రింది స్థాయినుంచి పై స్థాయికి ఎగబ్రాకలేక, మధ్యలో మిగిలి పైకి ఆశగా చూస్తూ, వున్న దానితో సంతృప్తిపడలేక, అందని ద్రాక్షలు పుల్లన అన్న రీతిలో రాళ్లు విసిరే కసి లాంటిది హై క్లాస్ మహిళల గురించి రాస్తున్నప్పుడు రచయితలో యాధృఛికం కాదేమో!!!! బహుషా ఈ నిర్ణయానికి రావటం వెనుక రచయిత ఇతర రచనలు, బియాండ్ కాఫీ కథల సంపుటి కథల ప్రభావం వుంటే దోషం నాదికాదు, రచయితదే. కనబడ్డ వాడితో సెక్స్ కో మనసు విప్పేసి మాట్లాడేయటానికో మహిళలు ఒంటరితనపు ఫ్రస్ట్రేషంతో అల్లల్లాడిపోతున్నారని చూపించటం ఆధునికమఊ అభ్యుదయమూ అని ఊరేగేవారికి…నమస్కారం. వారు చేయబోయే అన్ని విమర్శలకూ ఒకటే సమాధానం..సబ్ కుచ్ సీఖా హమ్నే నా సీఖీ హోషియారీ)
ఇక్కడ ఒక విషయం చెప్పుకోవాలి. రచయితకు మహిళల మనస్తత్వంతో ముఖ్యంగా భర్తకు దూరంగా వున్న మహిళల మనస్తత్వంతో అస్సలు పరిచయం వున్నట్తులేదనిపిస్తుంది. మేల్ ఫాంటసీల అలల సృంగాలపై తేలియాడుతూ కథలో ఫ్రస్ట్రేటెడ్ మహిళల పాత్రను సృష్టించాడనిపిస్తుంది. రచయితలో వున్న ఆత్మ న్యూనతా భావానికి, దాన్ని తన కథలో ఎదుతువారిని తక్కువగా చూపి ఆత్మవిశ్వాసంగా మార్చుకోవాలని చేసే ప్రయత్నానికీ కిందనేల వుంది కథ చక్కని ఉదాహరణ.
ఇందులో అమ్మాయి డాక్టరయి వుండి, మందుల వాడకం వల్ల చూపు దెబ్బతిని వుండి, పర పురుషుడితో తన గోడు చెప్పుకోవటానికి నిద్ర మాత్రలిచ్చి రావటం అత్యంత హేయమైన చిత్రణ. కనీసం డాక్టర్లు పిల్లలకు అలా విచక్షణ రహితంగా నిద్ర మాత్రలివ్వరు. అలా ఇచ్చేవారిపై ఎలాంటి సానుభూతి చూపాల్సిన అవసరమూ లేదు. ఒక గంట వుండిపోయే వాడికి, జీవితాంతం తనతోవుండి తన బాధ్యత అయిన పిల్లవాడికన్నా ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇవ్వటం అన్నది మానసిక రోగానికి పరాకాష్ట. అలాంటి మానసిక రోగానికి గురయినవారు పిల్లవాదు చెట్లు పెంచితేనో, ఇల్లు కిందనేల మీదకు మారితేనో పచ్చగా ఎదగరు. తమ మానసిక అశాంతిలో ఇంకా కూరుకుపోతారు. ఎందుకంటే నిరాశా నిస్పృహలు బయటనుంచి రావు. వ్యక్తి లోలోపలేవుంటాయవి. బయట ఎంత మారినా లోపల మారకపోతే ఫలితం వుండదు. ఈ గ్రహింపులేకుండా అడ్డదిడ్డంగా ముగుస్తుంది కథ. అందుకే, రచయితగా ఖదీర్ రాసిన ఈ సంకలనంలోని ఉత్తమ కథల్లో ఈ కథను అందరూ గొప్పగా పొగిడే నీచమైన కథగా భావించవచ్చు.
ఇక్కడే మరో విషయం ప్రస్తావించాలి. సయాన వోహై జో పత్ ఖద్ మేభీ సజాలే గుల్షన్ బహారోన్ జైసా..అంటారు. ఎడారిలో, రాళ్ళగుట్టలనడుమకూడా తోటలో పూవులా వికసించేదే ఉత్తమ వ్యక్తిత్వం. రచయితలు అలాంటి వ్యక్తిత్వాలను చూపి పాఠకులలో ఆశాభావాన్ని రేకెత్తిస్తే రచయితగా చీకత్లోనూ చిరుదివ్వె చూపినవారవుతారు. అలాకాక, ఒకరిద్దరు మానసికరోగుల కథలను రాసి, అవే సకల సమాజానికి దర్పణాలుగా ప్రచారం చేసుకుంటే సమాజానికి చెదు చేసినవారవుతారు. అలాంటి తెల్లగుడ్డపైని నల్ల చుక్కను అత్యంత వికృతంగా, ఒక vicarious pleasureతో చూపిన కథ ఇది . అందుకే, వ్యక్తిగతంగాన్నొ, ఒక రచయితగానూ కూడా ఏమాత్రం నచ్చని కథ ఇది.
మిగతా కథల విశ్లేషణ తరువాత వ్యాసంలో…

April 27, 2017 · Kasturi Murali Krishna · No Comments
Posted in: Uncategorized

25ఏళ్ళ ఉత్తమ కథ విశ్లేషణ-18(2)

2000 సంవత్సరపు ఉత్తమ కథల సంకలనంలో ఖదీర్ బాబు కథ న్యూ బోంబే టైలర్స్ చోటు సంపాదించుకుంది. ఈ కథ చక్కని కథ. ఆరంభమ్నుంచి చివరి వరకూ వదలకుండా చదివిస్తుంది. ఆధునిక బట్టల ఫాక్టరీలు వచ్చాక, టైలర్ వృత్తిని ఎంచ్కుని దానిపైనే ఆధారపడిన వారి మారిన స్థితిగతులను అందంగా చూపిస్తుంది.
ఖదీర్ బాబు రచనా సంవిధానం పారే నీటిలా గల గలా సాగిపోతుంది. ఎక్కడా అడ్డంకిలేని ప్రవాహమది. అతని వర్ణనలు, ముఖ్యంగా పాత్రల వర్ణనలు చక్కగా వుంటాయి. వ్యక్తిని కళ్ళముందు నిలుపుతాయి. ఇలాంటి కథలు, బాగాబ్రతికి పరిస్థితులవల్ల చితికికూడా ఆత్మాభిమానంతో, ఆత్మవిశ్వాసంతో తలవంచకుండా నిలబడేవాళ్ళ కథలు మనసుకు హత్తుకుంటాయి. మురిపిస్తాయి. ఈ కథ అందుకు భిన్నంకాదు. మనకళ్ళముందు టైలర్లేకాదు, ఇలా మారుతున్న పరిస్థితులలో ఇమడలేక, పాతను వదలలేక సతమతమయ్యేవారెందరో ఎన్నో రంగాలలో కనిపిస్తారు. ఒకప్పుడు వీధి వీధినా టైపునేర్పే దుకాణాలుండేవి. ఆఫీసుల్లో టైపిస్టులుండేవారు. కంప్యూటర్ వారందరినీ పనికిరానివారిని చేసింది. ఆఫీసుల్లో వారు వెస్టీజియల్ ఆర్గాన్లలా మిగిలారు. అలాగే, ఒకప్పుడు వీడియోప్లేయర్లకు డిమాండుండేది. వీడియోపార్లరు పెద్ద వ్యాపారం శీడీలొచ్చి దాన్ని దెబ్బతీసింది. ఇవి కొన్ని ఉదాహరణలు మాత్రమే. ఇలాంటివి, నిత్య పరినామశీలి అయిన ప్రపంచంలో, అనునిత్యం ఏదో మార్పు సంభవిస్తూంటుంది. ఆ మార్పు ఆధారంగా ఎదిగేవారుంటారు. తట్తుకోలేక చితికేవారుంటారు. కాబట్టి, బాంబే టైలర్స్ లాంటి కథను రాయటం సులభమే అయినా మెప్పించటం కష్టం. కానీ, ఆ కష్టమైన పనిని అత్యంత సులభం చేస్తుంది ఖదీర్ కథ చెప్పే విధానం.
ఇది చాక్కగా రౌండెద్ ఆఫ్ కథ. ఆరంభానికి చివరికీ నదుమ చక్కని సమన్వయం వుంది. ఒక సంఘటన మరో సంఘటనకు దారి తీస్తూ…కథకు ప్రవాహ గతినిచ్చింది. కథలో పీర్ భాయ్ కొడుకు ఫాక్టరీలో పనికి మొగ్గు చూపటం ప్రస్తుత సామాజిక పరిస్థితికి దర్పణం పదుతుంది. ఒకప్పుడు సర్వస్వతంత్రంగా బ్రతికిన భారతీయ సమాజం ఇప్పుడు ఎవరో ఒకడి దగ్గర జీతానికి కొలువు చెయ్యనిదే గడవలేని బానిస మనస్తత్వానికి అద్దం పదుతుంది. ఆత్మవిశ్వాసం, ఆత్మగౌరవం లేని బానిసమనస్తత్వపు జీతగాళ్ళను కళ్ళకుకట్తినట్తు చూపిస్తుంది.
అయితే, కథను ఆసాంతం ఆసక్తి కరంగా చదువుతాం కానీ, ఎక్కడా ప్రధానపాత్ర పరిస్థితికి మనసు ద్రవించదు. కంటతడి రాదు. ఆస్ ఎ మాటర్ ఆఫ్ ఫాక్ట్ గా కథను చదువుతాం. అంతే….ఇందుకు ప్రధానకారణం కూడా రచయిత రచన సంవిధానమే!!!! ఒక అందమయిన పెయింటింగ్ చూసి మురుస్తాం. అంతే….దాన్ని పదే పదే స్మరిస్తూ గుర్తుతెచ్చుకుని ఆనందించలేము…ఈ కథా అలాంటిదే…అయితే ఈ కథను ఉత్తమ కథగా ఎంచుకోవటంపై ఎలాంటి అభ్యంతరమూ వుండదు. చక్కని కథ.
2001 సంవత్సరంలో ఉత్తమ కథగా ఎంపికయిన ఖాదర్ లేడు కథ ఆసక్తి కరంగా చదివించినా కథ టోన్ కథ విలువను తగ్గిస్తుంది. ఈ కథలోకూడా రచనా శైలి మెప్పిస్తుంది. పాత్రల చిత్రణ అలరిస్తుంది. ఎంచుకున్న అంశం, ఉత్తమ కథల సంపాదకులకు నచ్చేది. ధనవంతులు పేదవాళ్ళను మోసం చేసి పబ్బం గదుపుకోవటం.. పైగా ఆ మోసపోయేవాళ్ళు మార్టిన్లూ, ఖాదర్లూ అయితే ఇంకా మంచిది. ఖాదర్ అనే సైకిళ్ళ వ్యాపారి రోడ్దు వెడల్పులో తన షాపు పోగొట్టుకుని, అందుకు తిరగబడినందుకు పోలీసు దమననీతికి గురయి మాయమయిపోతాడు. అతడి స్నేహితుడు భైసన్న అతదిని వెతకటం ఈ కథ. కథ చెప్పిన పద్ధతి బాగుంది. కానీ, ఈ కథలోకూడా ఏపత్రతో పాథకుడు తాదాత్మ్యం చెందడు. అంతేకాదు, అక్కడ ఖాదర్ ఒక్కడే కాదు, అందరూ దుకాణాలు కోల్పోయారు. ఇదొక సామాజిక పరిణామం. ఇది ఒక్కడికి జరిగిన అన్యాయం కాదు. అలాంటప్పుడు ఒక్క ఖాదర్ పాత్రమీదే సానుభూతి కలిగించాలని రచయిత ప్రయత్నించటం అంతగా పట్టదు. పైగా, ఒక పాత్రతో మీ అందరికీ కోటి రూపాయలంటే పెంటిముక్క, మాకు వెయ్యి రూపాయలన్నా గగనమే..అని పించి వారు వీరు అన్న తేడా చూపించాలని రచయిత ప్రయత్నిస్తాడు. ఎంత చెట్టుకు అంతగాలి. నష్టమెవరికయినా నష్టమే. ఇలా నష్టపోయిన అందరిపై సానుభూతి కలిగించే బదులు, ఒక పాత్రపైనే సానుభూతి కలిగించాలని ప్రయత్నించటం కథను దెబ్బతీసింది.
న్యూ బోంబే టైలర్స్ ఇలాంటి కథే అయినా, అందులో ప్రధాన పాత్ర తప్ప మరో పాత్ర లేదు. ఇతర టైలర్లంతా నేపథ్యంలో వుంటారు. దాంతో ప్రధాన పాత్ర వ్యక్తిగత కష్టాన్ని పాథకుడు అర్ధం చేసుకుంటాడు. అయ్యో అనుకుంటాడు. కానీ, ఈ కథలో ఖాదర్ ఒక్కడే నష్టపోలేదు. మార్టిన్ నష్టపోయాడు. భైసన్న నష్టపోయాడు. అంగడిలోనివాళ్ళంతా నష్టపోయారు. ఒక కాలనీలో ఇళ్ళు కూలగొదుతూంటే హీరో ఒక్కడే నష్టపోయినట్టు చూపితే ఎలావుంటుందో, ఖాదర్ లేడు కథ అలా వుంటుంది. వ్యక్తిగత సమస్యను సార్వజనీనం చేస్తే వచ్చే ఫలితం సార్వజనీన సమస్యను వ్యక్తిగతం చేస్తే రాదు. ఇది కథా రచన టెక్నిక్ కి సంబంధించినది.
ఒక మహాపండితుడి పాండిత్యానికి విలువలేకుండా పోయిందని కథ రాసి మెప్పించాలంటే దృష్టి ఆ పండితుడిపైనే వున్నా, మొత్తం సమాజంలో పాండిత్యానికి విలువపోయిందన్న భావన కలిగిస్తేనే కథ పండుతుంది. అంటే వ్యక్తిగతమయిన నష్టానికి సమిష్టి కారణం చూపాలన్నమాట. ఈ దిగజారుడు ఇన్ జెనెరల్ అని చూపుతూ, ఈ వ్యక్తి ప్రవాహానికి ఎదురు నిలబడ్డాడు అన్న భావన కలిగించాలన్నమాట. న్యూ బోంబే టైలర్స్ లో ఆ భావన కలుగుతుంది. ఆరంభంలోనే ముగిసిందనుకున్న కథ మళ్ళీ మొదలయిందని చెప్తూ, చివరికి కథ ఇంకా నడిస్తోంది, వెళ్ళి చూడంది అనటంతో ఈ భావన సంపూర్ణమవుతుంది. ఖాదర్ లేడులో ఇలాంటి భావన కలగదు. అంటే, సమిష్టి నష్టాన్ని కేవలం వ్యక్తిగత నష్టంగా చూపటం వల్ల కలిగిన ఫలితమిది అన్నమాట. వర్షాలుపడక పంటలు పండక రైతులంతా నష్టపోయారని చెప్తూ, అందరి నష్టం పరవాలేదు కానీ, నా నష్టమే అధికం అంటే ఎలాంటి అపహాస్యమయిన భావన కలుగుతుందో ఖాదర్ లేడు కథ అలాంటి భావననే కలిగిస్తుంది. అందుకే, ఈ కథ చక్కగా అనిపిస్తుంది కానీ, ఉత్తమ కథ అంటే,,,, ఖాదర్ కి ఉత్తమ కథ కానీ, మార్టిన్ కు, భైసన్నకూ, అంగడిలోని ఇతరులకూ ఉత్తమ కథ కాదు అనిపిస్తుంది.
మిగతా కథల విశ్లేషణ వచ్చే వ్యాసంలో

April 26, 2017 · Kasturi Murali Krishna · No Comments
Posted in: Uncategorized

25ఏళ్ళ ఉత్తమ తెలుగు కథ విశ్లేషణ-18(1)

మహమ్మద్ ఖదీర్ బాబు రాసిన 7 కథలు 25 ఏళ్ళ ఉత్తమ కథల సంకలంలో ఉత్తమ కథలుగా ఎంపికయ్యాయి. 1997 లో దావత్, 1998లో జమీన్, 2000లో న్యూ బాంబేయ్ టైలర్స్, 2001లో ఖాదర్ లేడు, 2002లో పెండెం సోడా సెంటర్, 2005లో కింద నేల ఉంది, 2010లో గెట్ పబ్లిష్డ్ అనే కథలు ఉత్తమ కథల సంకలనంలో స్థానం సంపాదించాయి.
ఖేఎర్ కథలను విశ్లేషించేముందు కొన్ని విషయాలు చర్చించాల్సివుంటుంది.
తరువాత వ్యాసాల్లో ఖదీర్ బాబు కథల విశ్లేషణ వుంటుంది అని ప్రకటించినప్పటినుంచీ అనూహ్యమయిన స్పందన లభించటం ఖదీర్ బాబు పాపులారిటీని సూచిస్తుంది. ఉదయం లేవగానే నెట్ తెరచి మీ విశ్లేషణ వుందేమో అని చూసి ఆశాభంగానికి గురవుతున్నాము, ఎందుకని ఇంత ఆలస్యం చేస్తున్నారంటూ దేశ విదేశాల్లో ఉన్న తెలుగు సాహిత్యాభిమానులనుంచి ఫోన్లు, మెసేజీలు రావటం ఈ వ్యాసాల ప్రాచుర్యంతో పాటూ రచయితగా ఖదీర్ బాబు ప్రాచుర్యాన్నీ నిరూపిస్తుందనుకుంటే పొరపాటు. ఎందుకంటే ఫోను చేసినవారిలో అనేకులు, దులిపేయండి, ఎండగట్టండి, ఎంతో పొగరతనికి, పత్రికలో పెద్ద పొజిషన్లో వున్నాడు కాబట్టి చుట్టూ చేరినవారంతా అనవసరంగా పొగడి ఈగో పెంచారు, భూమి మీదకు దించండి….అనే అర్ధం వచ్చేట్టుగానే మాట్లాడేరు. ఇది, ఆయన రచయితగా ఫేమస్సో కాదో వదిలేస్తే, వ్యక్తిగా మాత్రం ఎంతో మంది రచయితలు, అభిమానుల హృదయాలను గాయపరచి కసిని రేకెత్తించాడని మాత్రం అర్ధమవుతుంది.
ఈ సందర్భంగా మరోసారి అందరికీ స్పష్టంగా చెప్పేదెమిటంటే, ఈ వ్యాసాలు, విశ్లేషణలు, ఎవరినో దులపటానికో, చీల్చిచెండాడటానికో, తక్కువచేసి చూపటానికో రాస్తున్నావి కావు. ఈ వ్యాసాల ప్రధనోద్దేశ్యం, తెలుగులో 25ఏళ్ళుగా ఉత్తమ కథలుగా చెలామణీ అవుతున్న కథలను కొన్ని నిర్దిష్ట ప్రామాణికాల ఆధారంగా విశ్లేషించి నిగ్గు తేలచటం. ఈ విశ్లేషణ పూర్తిగా సాహిత్య సంబంధి. ఇందులో వ్యక్తిగతమేమీలేదు. ఈ వ్యాసాల్లో విశ్లేషణకు గురవుతున్న కథలను స్ర్జించిన కథకులలనేకులతో నాకు వ్యక్తిగత పరిచయం వుంది. స్నేహం వుంది. కానీ, కథలను విశ్లేషించేటప్పుడు, నేను ప్రామాణికంగా భావించిన ప్రమాణాల ఆధారంగా నిష్పాక్షికంగా కథలను విశ్లేషించాలని ప్రయత్నిస్తాను తప్ప వ్యక్తిగతంగా కాదు. కాబట్టి, ఎవరయినా ఈ విమర్శలను వ్యక్తిగతంగా భావిస్తే, అది వారి ఆలోచనల్లో లోపం తప్ప నా విశ్లేషణలోని దోషం కాదు. అలాగే, వ్యక్తిగతంగా విమర్సించటమన్నది ఈ వ్యాసాల్లో కనబడదు. నాకు రచయితలతో పరిచయం వున్నా ఏనాడూ, నా పరిచయం సాహిత్య పరిథినిదాటి సన్నిహితం కాలేదు. ఎంతో మంది రచయితలతో నా పరిచయం నేను నా చుట్టూ గీసుకున్న గీత పరిథి దాటదు. ఇది నాతో పరిచయం వున్న వారికందరికీ తెలుసు…కాబోయే వారికి తెలుస్తుంది.
ఈ విశ్లేషణల మరో లక్ష్యం ఏమిటంటే తెలుగు విమర్శకులు అధికంగా కథను చదివి కాక, రచయిత పేరును చూసి కథ విమర్శ చేస్తున్న్నారు. అందువల్ల సాహిత్యం దెబ్బతినటమే కాదు, తెలుగు కథ వికృతరూపులో వేదికలపై పరిచయమవుతున్నది. అసలయిన కథలు, కథకులు ఎక్కదో అజ్ఞాతంగా మిగులుతున్నారు తమ కథలతో. అలాంటి కథలను వెతికి పరిచయంచేయాల్సిన విమర్శకులు భట్రాజ బృందాలు, భజన్ గణాలకన్న కనాకష్టంగా ప్రవర్తిస్తూండటంతో ఒక పీథం ఎక్కి కూచున్న కథల నిగ్గు తేల్చాల్సిన అవసరం వుందన్న ఆలోచనతో చేస్తున్న విమర్శలివి. దీన్లో కథకు తప్ప వ్యక్తిగతానికి తావులేదు. ఈ విశ్లేషణలకు నేను పాశ్చాత్య విమర్శన సిద్ధాంతాలను పరిగణనలోకి తీసుకోవటంలేదు. పూర్తిగా భారతీయ విమర్శన పద్ధతులను, సిద్ధాంతాలను ఆధారం చేసుకొని, సందర్భానుసారం వాటిని విశ్లేషించుకుని, అన్వయించి విమర్శ చేస్తున్నాను. ఇక్కడ కథకు పెద్దపీట. మిగతావన్నీ అప్రస్తుతాలు.
25ఏళ్ళ ఉత్తమ కథల సంకలనాలో ఉత్తమ కథగా ఎన్నుకున్న ఖదీర్ బాబు మొదటి కథ దావత్. ఇది ముస్లిం సమాజంలో పెళ్ళి దృశ్యాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది. అయితే, ముస్లింలందరి ఇళ్ళల్లో పెళ్ళిళ్ళు ఇలాగే జరుగుతాయని చెప్పలేము. ఎందుకంటే, ఎంతో సంస్కారయుతంగా, నవ్వులు, చలోక్తులనడుమ పెళ్ళిళ్ళు జరుగుతాయి. అంతగా విద్యాభ్యాసంలేని ఇళ్ళల్లో , కాస్త దిగువ స్థాయి ఇళ్ళల్లో జరిగే పెళ్ళిళ్ళలు, పైస్థాయి ఇళ్ళల్లో జరిగే పెళ్ళిళ్ళకూ తేడా వుంటుంది. అయితే, అధిక శాతం పెళ్లిళ్ళలో ఏదో ఒక విషయంలో మనస్తాపాలు సంబ్భవించటం సర్వ సాధారణం. అలాంటి ఒక ముస్లిం ఇంట్లో పెళ్ళిని వర్ణిస్తుందీ కథ దావత్. కథ పెళ్ళి తంతుకన్నా, పెళ్ళిలో ప్రధానభాగమయిన విందు సమయంలోని పరిస్థిని ప్రదర్సిస్తుందీ కథ. కథ ఆరంభంలోనే రచయిత ద్ర్ష్టి స్పష్టమవుతుంది.
ఆడోళ్ళని ఎప్పుడు కూసోబెడతారనా…..అంతుంది, అబీదా అనే అమ్మాయి ఆకలి అన్న కొదుకుని చూపిస్తూ
యేందిమే….నకరాలు పడుతుండావు. యిప్పుడే మొగ పెళ్ళోళ్ళు తొలి బంతి కూసున్నారు. వాళ్ళ మొగోళ్ళే ఇంకో రెందుబంతులకు పట్టేంతమందున్నారు. వాళ్ళయ్యాకవాళ్ళ ఆడోళ్ళా…ఆ తర్వాత మనమొగోళ్ళా. అంతా అయ్యాకే మీరు..అంతుందింకో పాత్ర ఆమె ప్రశ్నకు సమాధానంగా….
ఈ సంభాషణ కథ మొత్తాన్ని సూక్ష్మంగా చూపిస్తుంది.
ముస్లీముల పెళ్లిళ్ళలో మగవారికే ప్రాధాన్యం. అందులోనూ మగపెళ్ళివారికే ప్రాధాన్యం. చివరికి ఆడవారికి…ఆడవారు ఎంతో అణచివేతకు అక్రమంగా గురవుతున్నారు. వారిని మనుషుల్లా చూడట్లేదు అని సున్నితంగా చెప్పటం కథ ఉద్దేస్యం అన్నది అర్ధమయిపోతుంది.

కథ ముగింపు వాక్యాలివి
…..అతడి మాటలు ఎవ్వరికీ వినిపించడంలేదు. లోపల మొగోళ్ళు మొగోళ్ళు తిట్టుకుంటూ అడ్డం వచ్చిన వాళ్ళ పెళ్ళాల్ని పడేసి తంతున్నారు….ఆరోజు ఆడపెళ్ళోళ్ళలో యేడ్వని ఆదది లేదు.

కథ మధ్యలో, మాంసం అయిపోవటం, ముక్కలకోసం కొట్తుకోవటం, చివరికీ అదీ అయిపోవటం, ఆ ఇంతి అల్లుడు తన విస్తట్లో ముక్కలు పడలేదని పెళ్లాన్ని చితకబాదటం వుంటుంది….
కథ ముగింపు వాక్యాలకన్నా ముందు …..ఒక ఆడది ఒక మొగోడు కలసి కాపురంవుండాలంటే ఇంత తగాదా ఎందుకురా…ఇన్ని బాధలు ఎందుకురా…ఇంత ఖర్చెందుకురా….ఇన్ని వందలమంది ఎందుకురా…అని అరుస్తాడు పెళ్ళి పెద్ద…
అదీ కథ…..ఈ కథ ప్రధానంగా పెళ్ళి పేరు మీద జరిగే అనవసరమయిన వ్యయం, పెళ్ళిళ్లలోని గొదవలు, వాటి ప్రభావం పెళ్ళికూతురి సంసారంపై వుండటం వంటి విషయాలను చూపుతూ..పెళ్లి తతంగాన్ని విమర్సించటం….పనిలో పనిగా ముస్లిం మహిళల దుస్థితిని చెప్పటం…
ఇది చక్కని కథ. ఆరంభమయితే చివరివరకూ చదువుతాం. చదివించ గలిగే గుణం స్పష్టంగా తెలుస్తూంతుంది. ముఖ్యంగా వ్యక్తులను, ద్ర్శ్యాలను వర్నించిన తీరు సజీవంగా కళ్ళముందు నిలుపుతుంది. అంతే….ఒకవేళ చదివించగలిగే గుణమే ఉత్తమ కథగా ఎంపికయ్యే అర్హతనిస్తే, ఇంతకన్నా ఆసక్తిగా చదివించగలగటమే కాదు, చివర్లో కంటతడి పెట్టించేవీ, మనసును కదిలించేవీ కథలింకా ఎన్నో వున్నాయి. పైగా కథ చివరలో రచయిత చేసిన వ్యాఖ్య టోన్ లో ఆర్ద్రత కన్నా, అవహేళణ, అపహాస్యమే ఎక్కువగా కనిపించి, పాథకుడికి పాత్రలపైనా, పాత్రల పరిస్థితిపైనా సానుభూతికన్నా వ్యంగ్య భావనే ఎక్కువగా కలుగుతుంది. సాధారణంగా పెళ్ళిళ్లలో ఇలాంటి గలాటాలు జరిగేటప్పుడు కొందరు పెద్దలు పూనుకుని సర్దిచెప్తారు. అది ఈ కథలో లేదు.
కేవలం ముస్లిం వివాహ చిత్రాన్ని చూపించిందని, సాంప్రదాయ వివాహ పద్ధతిని విమర్సించిందన్న అంశం ఉత్తమ కథల సంపాదకులకు నచ్చివుంటుంది. రచయిత జర్నలిస్టవటము ఇతోధికంగా తోడ్పడి వుంటుంది. లేకపోతే, ఇది చదివించదగ్గ కథనే తప్ప గుర్తుంచుకుని ఉత్తమ కథగా విశ్లేషించదగ్గ కథ అనిపించదు. రచయితలు సాధారణంగా వ్యక్తిగత అనుభవాన్ని సార్వజనీన అనుభంగా పాఠకుడికి ఆలోచనకలిగే రీతిలో రచనను మలచినప్పుడే అది ఉత్తమ రచన అవుతుంది. వ్యక్తిగత అనుభవం, వ్యక్తిగతానుభవంగానే మిగిలిపోతే, అది ఉత్తమ రచన అవదు. ఒక తిమింగలాన్ని వేటాడటమనే వ్యక్తిగత అనుభవం, ప్రపంచంలోని పాథకులంతా స్పందించే సార్వజనీన అనుభవంగా మార్చటం ఉత్తమ రచనకు ఉత్తమ తార్కాణం.
1998లో ఉత్తమ కథగా ఎంపికయిన జమీన్ కథ టిపికల్ ముస్లిం మైనారిటీ పొలిటికల్లీ కరెక్ట్ కథ. చదవకముందే ఇది సమపాదకులు ఉత్తమకథగా ఎంచుకునే లక్షణాలతో ఉన్న కథ అని అర్ధమయిపోతుంది. చదివిన తరువాత ఆ ఆలోచన స్థిరపడుతుంది.
ఇక్కడ తిపికల్ ముస్లిం మైనారిటీ పొలిటికల్లీ కరెక్ట్ కథ అంటే ఏమిటో చర్చించాల్సివుంటుంది.
ఏదేశంలో మైనారిటీలకు రక్షణలేదు. ఇక్కడ మెజారిటీల పరమత అసహనం, హింసల ఆధారంగా మైనారిటీలు భయంతో ప్రాణాలుగ్గపట్టుకుని బిక్కు బిక్కుమంటూ ఏక్షణాన ఏమూక విరుచుకుపడి చంపేస్తుందోనని భయపడి చస్తూ జీవితాన్ని వెళ్ళదీస్తున్నారు. ఇక రాజ్యం సైతం పోలీసుకు, సైన్యంద్వారా అమాయక మైనారిటీలను భయభ్రాంతులను చేస్తూ, అక్రమ నిర్భందానికీ చిత్రహింసలకు గురిచేస్తూ చంపేస్తోంది. ముస్లీములు అమాయకులు. పరమత సహనం కలవారు. వారు మెజారిటీ వివక్షకు గురవుతూ, చక్కగా వున్న సంబంధాలు ఇలా హింసాత్మకమవుతున్నాయేమిటని బాధపడుతున్నారు.
ఇంకా ఇలాంటి దేశాన్ని, సమాజాన్ని నెగతివ్గా చూపించే కథలన్నీ మైనారిటీ పొలితికల్లీ కరెక్ట్ కథలక్రిందకేవస్తాయి. దానికి చక్కని ఉదాహరణ జమీన్ కథ.
హుసేన్, బ్రహ్మయ్యలిద్దరూ చక్కని స్నేహితులు. అరమరికలు లేని స్నేహం వారిది. ఎదిగిన తరువాత వారు వేరే వేరే స్థలాలలో వుంటారు కానీ, వారి ప్రేమ తగ్గదు. ముసలివాడయిన తరువాత హుసేన్ కు బ్రహ్మయ్య పక్కనే జాగా కొని స్థిరపడాలనివుంతుంది. బ్రహ్మయ్య రమ్మంటాడు. తీరా హుస్సేన్ వచ్చేసరికి బ్రహ్మయ్య కొడుకు రమణ అసభ్యంగా, అనాగరికంగా ప్రవర్తిస్తాడు.
హుసేన్ ఇంట్లో అడుగుపెట్టడటంతోనే రమణ చివాల్న లేస్తాడు. దుమదుమలాడతా బయటకెళ్ళిపోతాడు. చివరికి బ్రహ్మయ్యని అదిగేస్తాడు హుసేన్ నీ కొదుకలా వున్నాడేమిటని.
కొడుకు ప్రస్తావన రాంగానే మొకం వేలాడేశాదు బ్రమ్మయ్య. వాణ్ణి చూస్తూంటేనే బయంగా వుందిరా. వాడూ వాది చేష్టలా. తెల్లారి లేచి ఇంతెత్తుబొట్టు పెట్టుకుని ఇంత పొడుగు కర్ర పట్టుకొని పోతావుంటాడు. మనకెందుకురా నాయినా అంటే వినడు. ఏందేందో పుస్తకాలు చదువుతాడు. ఇంకేందో మాట్లాడతాడు.
ఇంకా మాట్లాడుతూ, రే వీళ్ళంతా యెవురి మీదరా కర్ర తిప్పతావుండారు? నీ మీద, నీ భార్య మీద, కసాబ్ గల్లీ మీద….అంటాడు.
ఇంకా….చెడ్డీలే ఎసుకోబళ్ళా టోపీలే పెట్టుకోబళ్ళా..అయన్నీ లేకుండానే అంతకంటే కచ్చగా కర్రలు తిప్పడానికి యెంతోమంది తయారవతా వుండర్రా. మంతో కలసిమెలిసి వుండేవాళ్ళని, మనమద్య అమాయకంగా తిరిగేవాళ్ళని, యిగ్రహాలనీ వూరేగింపులనీ చెప్పిలాగుతుండార్రా..పగ పుట్టిస్తున్నార్రా….అంటాడు.
అంతలో రమణ వస్తాడు. అరుస్తాడు.
జీవాల్ని నరికే జాతోణ్ణి తెచ్చి మా నాయన స్థలం అమ్మతా వున్నాడు. యీళ్ళు ముందు జీవాల్ని నరకతారు. తర్వాత మనల్ని నరకతారు. యాడాదినుంచో వీళ్ళొచ్చి చేరేది అందుకేగా…అంతేకాదు…..హిందువు కానోడెవ్వడికీ యీడ ఏ వూరుల్యా..ఏ హక్కూల్యా…. అంటాడు. హుసేన్ ను గెంటేస్తాడు. హుసేన్ వెళ్ళిపోతాడు.
చీకటి మరింత దట్టమై ఆ యింటి మీద నల్లగా కమ్ముకుంది…అంటూ కథ ముగుస్తుంది…
కథ చదివిన తరువాత ఇది ఉత్తమ కథగా సంపాదకులు ఎందుకెంచుకున్నారో తెలిసిపోతుంది.
హిందూ మతతత్వ వాది. చెడ్డీలు, కర్రలు, కాషాయబొట్లు…..అంతా స్పష్టమే….హిందువుకానోదికి హక్కుల్లేవు అనటమూ…స్నేహంతో, ప్రేమగా హిందూ స్నేహితుడి దగ్గరకొచ్చి అవమానాలపాలై వెనుతిరిగిన ముస్లీమూ….ఇంతకన్నా లౌకిక పొలిటికల్లీ కరెక్ట్ కథ ఏముంటుంది? ఇది కాకపోతే ఉత్తమమైన లౌకిక భ్యుదయ మైనారిటీ కథ ఇంకేముంటుంది????//
మతకల్లోలాలు ఆరంభమయ్యేదంతా ముస్లీములు అధికంగా వుండే ప్రాంతాలలోనే అన్నది మన తెలుగు లౌకికవాద కథకులకు అవసరంలేని నిజం.
ఎక్కడెక్కడ హిందువులు అధిక సంఖ్యలో వుంటారో, అక్కడ అందరూ, అన్ని కులాలు మతాల వారు ప్రశాంతంగా బ్రతుకుతారు. కానీ, ముస్లీంలు అధికంగా వున్నచోట ఇతరు వుండరు, వుంటే బిక్కు బిక్కుమంటూంటారు. తీవ్రవాదులంతా ముస్లీంల ఇళ్లల్లోంచే వస్తూంటారు. వాళ్లు కాలాష్నికోవ్లూ, బాంబులూ పట్టుకొస్తే భయంలేదు కానీ, కాషయం బొట్టు పెట్టుకుని ఖాకీ నిక్కరేసుకుని కర్ర పట్టుకుంటే భయం భయం..ఘోరం అనర్ధం….కాష్మీర్ లో స్థానికులు తప్ప మరొకరికి భూఇ కొనే హక్కులేదన్న చట్టం వల్ల ఇప్పుడు జరుగుతున్న అనర్ధం మన కళ్ళెదురుగానే వుంది. అంత అమాయక పరమత సహనం కల మైనారిటీలు మెజారిటీలయిన స్థలంలో ఇతర మతాలవాళ్ళకేగతిపట్తిందో మనమంతా చూస్తూనేవున్నాం. మన లౌకికవాద అభ్యుదయ మైనారిటీ కథకులు, వారిని మెచ్చి ఉత్తమ కథలుగా నిలిపి మన దేసంలో మైనారిటీల కడగండ్లను ప్రపంచానికి చూపేవారు, మెజారిటీ మతతత్వమూ రాక్షసత్వమూ, ఊహాజనితమే అయినా ప్రపంచానికి ప్రదర్శిస్తూనే వున్నారు. ఇందుకు భిన్నంగా మైనారిటీ పెర్సెక్యూషన్ మనస్తత్వాన్ని ప్రదర్సించకుండా వారి జీవితాలను, సమాజంలో నెలకొని వున్న స్నేహ సౌభ్రాతృత్వ వాతావరణాన్ని ప్రదర్సించి, తాము మైనారిటీ రచయితలం కాదు, తెలుగు రచయితలం, భారతీయ రచయితలం అని నిరూపిస్తూ కథలు రాసే శశిశ్రీ( కలంపేరులో కూడా మైనారిటీ కనబడకూడదని, తన దేశంలో తాను మైనారిటీ ఎలా అవుతాడనీ భావించిన కథకుడు) ఒక్క కథకూడా 25ఏళ్ల ఉత్తమ కథల సంకలనంలో కనబడడు.. సలీం ఒక్క కథ మాత్రం ఎలాగో ఎంపికయింది.
మిగతా వచ్చే వ్యాసంలో

April 14, 2017 · Kasturi Murali Krishna · No Comments
Posted in: Uncategorized